Prilozi istoriji Gacka
   
Prilozi istoriji Gacka
Home
Lutvo Dzubur
Risto Grdjic
Pisma gatacka
dr.Aleksandar Ratkovic
Nasuf Fazlagic
Novak Mandic
Hivzija Hasandedic
Berislav Sekelj
"Nacionalni" spomenici
Safet Hasanbegovic
Bozidar Tadic
Osman Saric
Mehmed Basic
Salko Campara
Dr.Aida Vidan
Cedo Bacovic
Zaim Cimic
Mr Adnan Velagic
"Gatacke novine"
Jasmina Demirovic
Dr.Radule Popovic
Zaboravljeno Gacko
Iz starih d(t)eftera
Vjekoslav Vrančić
Danilo Komnenovic, Muharem Kreso
Hamdija Kapidzic
Martin Gjurgjevic

 

Dugoj istoriji Gacka nije adekvatan broj izvora koji je obradjuju.

Pripremajuci se za pocetak objavljivanja izvora o Gacku ,kroz istoriju  susreli smo se sa problemom veoma malog broja jedinica koje se mogu naci.Vecina onoga sto je dostupno uglavnom sporadicno tretira Gacko, a broj djela posvecenih Gacku da se izraziti dvocifrenom brojkom.

Uz to, i pored toga sto se nalaze u bibliotekama , muzejima i sl. izvori su tesko dostupni, osim onim metodama kojima je  se nauka sluzila u 19 stoljecu. Jedini novitet je masina za kopiranje, redovno u crno bijeloj tehnici. Skeniranje,koristenje e maila i sl. je misaona imenica

No sta je tu je.

U narednim mjesecima pokusacemo objaviti sto je moguce vise istorijskih dokumenata o Gacku, ili uputiti vas na adrese gdje se izvori nalaze.

U koliko posjedujete neke dokumente , fotografije, crteze ili sl., a vezani su za Gacko, pomozite nam i posaljite ih , rado cemo ih objaviti.

 

Bio bi red da sa dokumentima krenemo od pocetaka istorije, medjutim gornji razlozi su limit , pa pocinjemo straga.

Dokumente iz poslednjeg rata objavljivacemo u posebnoj rubrici.

Prvi dokument je tekst Lutva Dzubura objavljen prije nekoliko godina u jednom od hrvatskih casopisa (na zalost ime casopisa nam je nepoznato) a odnosi se na zlocine ustasa u Hercegovini. Dzubur je bio ucesnik NOB i svjedok tih dogadjanja. Dogadjaji su  osvjetljeni i proucavanjem ustaske, cetnicke , talijanske i njemacke arhive.

Prosle godine, neposredno prije smrti izdao je u Sarajevu knjigu"Gatacka krvava zbilja" koja mnogo sire govori o dogadjajima u Gacku u II Svjetskom  ratu.

 

 
Drugi dokument je "Srpske stranputice" i predstavlja  16 izvoda iz knjige "Uspomene" Rista Grdjica, koji su objavljeni u listu "Vecernje novosti". Objavljujemo ovaj izvor i pored cinjenice da izbor ovih 16 izvoda ne odgovara ,sasvim , duhu knjige pomenutog autora, nego je , po nasem ubjedjenju, rezultat programske orjentacije pomenutog lista, koja  je svima dobro znana.

U dilemi objaviti sve ili praviti izbor, odlucili smo se na ovo prvo, a sve sa ciljem da do kraja proniknete u globalne poruke. No  i bez toga , Grdjic u ovoj knjizi osvjetljava i jednu drugu stranu Gacka, jedan pogled na dogadjaje iz ugla covjeka cija je porodica u tom vremenu vedrila i oblacila u Gacku.

Grdjici su u Gacko, kao trgovci,dosli u doba Austrougarske (u Gacku u to vrijeme zivi i radi desetak porodica trgovaca,uglavnom iz Mostara, koji su dosli za interesom koji je omogucavalo snabdijevanje Austrijanaca u Gacku) i otisli (uglavnom u Beograd) cim je formirana Kraljevina Jugoslavija (opet vodjeni interesom - ovog puta nacionalnim).

Zbog toga pateticno zvuci dio teksta P. Simica ". Potekli iz zemlje Hercegovine, za koju se kaže da "čitav svet naseli, a sebe ne raseli", Grđići danas žive u desetak zemalja sveta."

 

Pisma gatacka

Od kada je ljudi (pismenih, naravno) postanska karta, a kasnije pismo je osnovno sredstvo komunikacije.Istorija postanske sluzbe pamti poste na nasem podrucju i prije Turaka.No sa dolaskom Austrije, u evropskom smislu,tek se moze govoriti o ustrojstvu postanskog sistema.Ovo ce biti posebna tema na ovoj stranici, zahvaljujuci knjizi o tome stampanoj u Zagrebu prije izvjesnog vremena.Za sada, kao ilustraciju nudimo nekoliko razglednica i pisama iz tog perioda, sa potrebnim objasnjenjima.Posebnu zahvalnost dugujemo gospodinu Berislavu Sekelju iz Zagreba  berislav.sekelj@zg.htnet.hr, koji je ustupio vecinu skenova razglednica koje gledate.

 

Nasuf Fazlagic , istoricar,osvijetlio je kroz istorijske izvore narodno predanje o istinitom dogadjaju koji je vazan za Gacane. Da narodna pjesma, predanje, prica pocesto posluzi kao "dokaz" necemu u proteklim vremenima,nije u istocnoj Hercegovini nova stvar. No da prica ili predanje bude kroz dostupne istorijske izvore provjerena i potvrdjena nije cest slucaj. Svaki pokusaj te vrste je vrijedan paznje. "Ranije je postojalo dosta opširno predanje o izvjesnom hodži Škaljiću iz Dobropolja. Predanje je danas sasvim blijedo i konfuzno, te ukoliko ga do sada niko nije zabilježio kompletnog, skoro ga je nemoguće otrgnuti od zaborava."

 

 
Prof. Novak Mandic Studo , licnost je koju ne treba posebno predstvaljati. Dugogodisnji profesor i direktor Gimnazije u Gacku, a u poznijim godinama i svestran istrazivac, arheolog i naucni radnik u najsirem smislu te rijeci.Ljubaznoscu njegovih nasljednika u prilici smo da publiciramo ,vjerovatno najinteresantniji dio njegovih istrazivanja, koji se odnosi na gatacke stecke.
"Među onih 59.593 zvanično registrovanih stećaka u Bosni i Hercegovini, nekolike hiljade gatačkih, skupinu čini bogatijom i raznovrsnijom. Njihovim prikazom, starina istorije postaje bliža i jasnija, pošto i njihov raspored, starost i bogatstvo motiva "kameno zbore" o svojoj nekadašnjosti i izvornošću kazivanja o etničkoj prošlosti starog gatačkog pastirskog naroda tvore prošlost u istorijsko vrijeme. Skupno i pojedinačno loci­rani u vidu ploča, sanduka, sljemenika, zaobljenih krstova i nišana, svojim "črtama i rezama" iskazuju lapidarno "tren života" brdskih "kamenih spavača"...

 

Dr Aleksandar Ratkovic, u dva teksta objavljena u casopisu "Most" iz Mostara, obradio je Istorijski pregled i arheološka zapažanja o gradu Kljucu, kod Gacka.Rezime te obrade sveo je u nekoliko sljedecih recenica

"Ključ je jedna od četiri Kosačine rezidencije u kojoj su izdavane povelje i primana poslanstva.Opis tvrđave dao je Stevan R. Delić prije 90 godina, kada je ustanovio da se sastoji iz Gornjeg i Donjeg grada. Pod gradom se prepoznaju tragovi dva srednjovjekovna puta.Na Ključu nikada nisu izvođeni sistematski arheološki radovi. I nije bilo osnova za izvođenje konzervatorskih i restauratorskih radova.Najveći dio kompleksa sastoji se od glavne kule, bedema i bočnih kula. Gradu se prilazilo preko pokretnog mosta, što se dovodi u vezu sa srednjovjekovnih odbrambenim sistemima srednje Evrope."

Istorijski pregled i arheoloska zapazanja autora, vidan su doprinos izucavanju ovoga staroga grada.Medjutim skoro zvuci nevjerovatnim da u turskim arhivskim spisima, a posebno dolaskom Austrije u ove krajeve, grad Kljuc nije seriozno i arheoloski obradjen.Trazeci, prije dvadesetak godina tragove Kljuca u Zemaljskom muzeju u Sarajevu, susreo sam se sa mnogo izvora o ovom gradu i bio u poziciji da vidim i fotografiram "djule" i ostatke topova sa Grada.Mislim da bi pomnije pretrazivanje arhiva, posebno austrijskih dovelo do boljih rezultata 

 

Home Vijesti Gacko na Internetu Prilozi istoriji Gacka Galerija slika Radio Gacko.net Nase akcije Slovo o Gacku Izlozba Geceka Kamene ljepote Galerije2 Arhiva stranice

 

 

 

This site was last updated 12/13/10